Nieuws

FLITS : Risicobeoordeling bij gebruik van chemische producten

 

Risicobeoordeling bij gebruik van chemische producten: ook voor uw bedrijf van toepassing.

 

Bij heel wat bedrijven bestaat hun risicoanalyse chemische agentia uit het identificeren van de gevaren van de chemische producten en deze neer te schrijven in een veiligheidsinstructiekaart (VIK), helaas zonder verder rekening te houden met de gebruiksomstandigheden. Zeker bij bedrijven die maar in beperkte mate te maken hebben met chemische producten, is de opmaak van een risicobeoordeling geen prioriteit. Denken we bijvoorbeeld aan de klassieke onderhoudsafdeling in ieder bedrijf. Het gebruik van onderhoudsproducten is vaak in zeer beperkte hoeveelheden en zeer kortstondig. Daarentegen worden onderhoudsproducten zeer regelmatig en frequent gebruikt en gaat het zo goed als altijd om een directe blootstelling (open proces). Zo blijkt dat niet alleen het gevaar maar evenzeer de blootstelling, het risico bij gebruik, in belangrijke mate bepalen.

In dit artikel willen we u een eerste aanzet geven hoe een risicobeoordeling binnen een bedrijf op basis van een eenvoudige methodiek kan uitgevoerd worden, incl. de vertaling van de resultaten uit de beoordeling naar de werkvloer.

 

Waarom risicobeoordeling

Het is de plicht van iedere werkgever om bij gebruik van chemische agentia, enerzijds zijn werknemers te beschermen in kader van veiligheid en gezondheid en anderzijds het leefmilieu te respecteren. Deze vereiste vindt zijn weerslag in verschillende wettelijke bepalingen.

De Welzijnswet van 1996 vormt het wettelijk draagvlak waarin aan de werkgever en werknemer alle nodige verplichtingen kunnen opgelegd worden die essentieel zijn voor het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Bij het werken met chemische agentia moet de werkgever specifiek preventieve maatregelen  treffen  binnen de welzijnsdomeinen arbeidsveiligheid, bescherming van de gezondheid van de werknemer  maar ook maatregelen  inzake het leefmilieu.

Het KB chemische agentia van 11 maart 2002 vraagt de werkgevers om een beoordeling te doen van de eventuele risico’s voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers die het gevolg zijn van de aanwezigheid van chemische agentia op de arbeidsplaats en de nodige preventiemaatregelen te nemen.

 

Basisprincipe methodiek

Een goede risico-evaluatie zorgt ervoor dat men op een relatief eenvoudige wijze een beeld krijgt van die producten/werkposten met de grootste potentiële chemische risico’s. Op basis van die eerste evaluatie kunnen vervolgens die chemische producten met het  belangrijkste risico diepgaander geëvalueerd worden volgens een meer uitgebreide analysemethodiek. 

Zo bestaat er een waaier aan methodieken om een risico-evaluatie uit te voeren op chemische producten. Er is INRS, Stoffenmanager, REGETOX, COSHH, ed.

Elk van deze methodieken is telkens gebaseerd op hetzelfde basisprincipe: het houdt enerzijds rekening met de gevaarkenmerken (inherent risico) van het chemisch product en anderzijds met de blootstelling aan dit product bij gebruik (gebruikspatroon). De totale beoordeling bestaat altijd uit:

RISICO = INHERENT RISICO x GEBRUIKSPATROON

 

Inherent risico

Voor het bepalen van het inherent risico (= intrinsieke gevaareigenschappen) van het chemische product wordt gekeken naar zijn gevaareigenschappen. Deze worden veelal geïdentificeerd op basis van de H-zinnen volgens de CLP indeling (voorheen R-zinnen) die terug te vinden zijn op het etiket van het product of in rubriek 2 van het veiligheidsinformatieblad.

Voor de evaluatie van die gevaren kan gebruik gemaakt worden van bijvoorbeeld het Column model (BGIA) waarin de gevaarkenmerken ingedeeld worden volgens gezondheidsgevaar, brandgevaar en milieugevaar. De evaluatie gebeurt in 5 gevaarklassen waarvan de hoogste klasse de meest gevaarlijke H-zinnen omvat.

 

Gebruikspatroon

De blootstelling (het gebruikspatroon) is zeer variabel en afhankelijk van het type werkpost. In een productieproces wordt bijvoorbeeld gemakkelijk gewerkt met de wegingsfactoren: frequentie, hoeveelheid en proces (open, semi-automatisch of volledig gesloten). In een onderhoudsafdeling daarentegen wordt vaak met zeer beperkte hoeveelheden gewerkt en misschien wel heel frequent, maar telkens zeer kortstondig. Bovendien gaat het zo goed als altijd om een open proces. De noodzaak om de wegingsfactoren die het gebruikspatroon bepalen, op maat te maken per werkpost is dan ook essentieel.

Zo is het interessant om voor een onderhoudsafdeling naast de frequentie, ook rekening te houden met de duur, niet zozeer de hoeveelheid, maar wel met de fysische toestand (vluchtigheid of stoffigheid van een product) en niet te spreken van processen, maar de verschillende mogelijke handelingen, eigen aan de onderhoudsafdeling, duidelijk te definiëren. Bijvoorbeeld wijd verspreide activiteiten zoals het werken met producten onder grote druk (spuiten, strooien, mixen) of behandelen van grote oppervlakken (verven, insmeren, reinigen, onderdompelen) of eerder beperkt verspreide activiteiten zoals doseren, overgieten, lijmen van kleine onderdelen, verfretouches, e.d.

 

Een voorbeeld

Om u een voorbeeld te geven, dat reeds gemakkelijk in een eenvoudige format kan uitgewerkt worden: het gaat om een evaluatie van het gebruik van chemische producten in een klassieke onderhoudsafdeling.

In de eerste plaats is een inventaris opgemaakt van alle H-zinnen per product (greep uit de producten van de onderhoudsdienst). Op basis van het Column model is een beoordeling van de gevaarklasse toegekend (klasse tussen 1-5, waarvan 5 de meeste gevaarlijke) en dit zowel voor de gezondheidsgevaarlijke (naar inademing en naar (huid)contact), naar brandgevaar en naar milieugevaar (zie figuur 1 in rechterkolom).

In een tweede fase wordt het gebruikspatroon in kaart gebracht voor de gezondheidsgevaren en de brandgevaren (in dit voorbeeld zijn de milieugevaren niet beoordeeld o.w.v. te kleine hoeveelheden en bij gevolg niet relevant).

Voor het gebruikspatroon is rekening gehouden met: frequentie/duur, fysische toestand (vluchtigheid/stoffigheid) en de gebruikshandelingen.

Het product van de parameters zorgt voor een hoog- (HIGH) of laag- (LOW) risico gebruikspatroon (zie figuur 2 in rechterkolom).

Vervolgens is een determinatietabel/grid (zie figuur 3 in rechterkolom) opgemaakt om het risiconiveau en actieniveau van het gebruik per product te bepalen.  Bij een overschrijding van het actieniveau is verdere meer diepgaande evaluatie nodig.

 

Veiligheidsinstructiekaart

Uw risicobeoordeling kan alleen maar een meerwaarde zijn, wanneer de resultaten uit de risicoanalyse vertaling vinden in de veiligheidsinstructiekaart (VIK) voor op de werkvloer.

Men kan opteren voor het uitwerken van een diagram waarin de meest gevaarlijke gevaarkenmerken visueel voorgesteld worden (dus meer dan enkel alle gevaarkenmerken op het etiket). Zo kan de werknemer bij het raadplegen van de VIK onmiddellijk zien wat de belangrijkste gevaarkenmerken zijn van het product (gevaren met de hoogste scores) (zie figuur 4 in rechterkolom).

Een stap verder is door het potentieel risico in kaart te brengen. Dit is het risico zonder rekening te houden met eventuele preventieve maatregelen (veelal PBM’s in geval dan de onderhoudsafdeling). Dit geeft de gebruiker informatie over het risico tijdens het gebruik van de producten (zie figuur 5 in rechterkolom). Let wel, de risicobeoordeling gebeurt op basis van het vooropgestelde gebruik. Wanneer het product in andere omstandigheden gebruikt wordt, kan de beoordeling afwijken.

 

Besluit

Het uitvoeren van een risicobeoordeling op het gebruik van chemische agentia is voor zowat ieder bedrijf van toepassing. Werk een eenvoudige methodiek uit voor een eerste snelle beoordeling van de meest risicovolle producten. Het is belangrijk hierbij rekening te houden met zowel de gevaarkenmerken als het gebruikspatroon van het product. Maak de wegingsfactoren die het gebruikspatroon bepalen, op maat per werkpost/afdeling. Geef uw risicobeoordeling een meerwaarde door de resultaten te vertalen in de veiligheidsinstructiekaart (VIK) voor op de werkvloer.

← Terug naar overzicht